sobota, 3 listopada 2012

Nauka pisania

Jak nauczyć pisać dziecko, które nie chce pisać? Jak nauczyć pisać dziecko, które z powodu obniżonego napięcia mięśniowego ma bardzo słabą sprawność motoryczną? Jak nauczyć pisać dziecko, kiedy uczy się je czytać metodą sylabową a pisać metodą montessori? Odpowiedzi na te pytania szukałam długo. Bardzo długo. Mam nadzieję, że znalazłam rozwiązanie tych zagadek a przynajmniej znalazłam sposób na moich chłopców.
Najtrudniejsze było dla mnie pogodzenie metody Cieszyńskiej z metodą Montessori. W metodzie sylabowej, najpierw uczymy dziecko czytać, potem pisać ze względu na to, że nie uczymy dziecka pojedynczych liter. Oczywiście można uczyć pisania całych sylab, ale wtedy dobrze, żeby dziecko chciało pisać. Moje nie chciały. A ja martwiłam się, że minie im okres wrażliwości na pisanie, który wg Marii Montessori pojawia się około czwartego roku życia. Na szczęście moje zmartwienia okazały się niepotrzebne i dziś obaj chłopcy chcą uczyć się pisać.
Zaczęliśmy od wzmacniania napięcia mięśniowego. Mamy za sobą szereg różnych ćwiczeń, które fizjoterapeuci zlecali nam do domu. Hipoterapię (Mikołaj) i pływanie (obaj). Mnóstwo (!) ćwiczeń praktycznego życia. Wycinanie, lepienie, rysowanie, malowanie i co tylko mogłam wymyślić lub  podpatrzeć na innych blogach. I wreszcie to, co wg mnie zadziałało: jazda na rowerze na dwóch kółkach! Gdy chłopcy opanowali tę umiejętność i codziennie ją doskonalili na coraz dłuższych wycieczkach rowerowych, zaobserwowałam niesamowitą zmianę w działaniu ich rąk. Zaczęła się wielka miłość do rysowania, która przerodziła się w miłość do pisania. Hura!

Pozostało mi tylko pogodzić wskazówki, dwóch mądrych kobiet i można zacząć naukę pisania (nawiasem pisząc: zupełnie wbrew zaleceniom podstawy programowej).

W przypadku Mikołaja sprawa była dosyć prosta: on potrafi czytać i teraz można mu bez problemu wprowadzać nazwy liter. A ponieważ jest już w zerówce uczę go równocześnie: literowania i pisania na kartce. Korzystamy z naszego ruchomego alfabetu: na początku układał wyrazy, teraz krótkie zdania.
 
nauka literowania z ruchomym alfabetem

A żeby ćwiczył technikę pisania... wymyślam coraz to inne zabawy. Jedną z zabaw było na przykład pisanie malutkim kawałkiem mokrej gąbeczki po napisanych przeze mnie słowach na tablicy. Pomysł pochodzi stąd.

piszę czy zmazuję?
Oczywiście, teraz wykorzystuję nasze różne zajęcia, żeby ćwiczyć pisanie. Mikołaj podpisuje kontynenty gdy uczymy się geografii albo wpisuje nazwy brył geometrycznych gdy z nimi pracuje. Każda okazja jest dobra, żeby coś napisać. Dla niego największym wyzwaniem jest utrzymanie prawidłowego kierunku pisania liter - niestety skrzyżowana lateralizacja robi swoje i Mikołaj konsekwentnie pisze "i" od dołu, "o" zgodnie z ruchem wskazówek zegara itd. Dlatego potrzebuje wielu powtórek!

Ostatnio stworzyłam dla niego szybką grę. Na planszy były pola pomarańczowe i zielone. Kto stanął na zielonym polu musiał wylosować z woreczka przedmiot i zapisać jego nazwę w  kolorowej soli. Gra tak się Mikołajowi spodobała, że oszukiwał, żeby stanąć na zielonym polu! (sprawdzał czy widzę, że oszukuje - czyli z teorią umysłu nie jest źle;-)) W kolejnych wersjach graliśmy zapisując wyrazy w liniach na karteczkach - nadal mu się podobało.  Ważne tylko, żeby wygrywał ;-)

   
plansza do gry i woreczek z przedmiotami do losowania 
pisanie w kolorowej soli

W przypadku Dominika pisanie samych liter odpada. Odpada też pisanie większości wyrazów, bo on nie potrafi jeszcze czytać i nie zna wszystkich sylab. Coś jednak dało się zrobić ;-) Zaczęłam od przygotowania dla niego szorstkiego imienia. Na kawałek płyty HDF nakleiłam samoprzylepną folię niebieską (ulubiony kolor Dominika) a na tym wycięte z papieru ściernego jego imię. To był początek jego pisania - umiejętność podpisania się zadziałała motywująco do dalszej nauki i zdecydowanie poprawiła mu samoocenę!
szorstkie imię

Dominik w czasie pracy

Po  tych zabawach, Dominik odkrył na nowo nasze szorstkie samogłoski, co skłoniło mnie do realizacji mojego dawnego pomysłu na produkcję szorstkich sylab. Odkładałam ten pomysł wiedząc jak czasochłonne to będzie zajęcie, ale uznałam, że teraz będzie to warte zachodu. Nie pomyliłam się!

praca z szorstkimi sylabami
Zrobiłam pełny zestaw sylab ze spółgłoskami P i M, czyli po sześć sylab. Chciałam robić pojedyncze sylaby przy kolejnych spółgłoskach, ale na razie jest to dla mnie nieosiągalne czasowo. W zamian pokazuję Dominikowi jak się pisze inne sylaby i on je naśladuje.
Wykorzystaliśmy też szorstkie sylaby aby zagrać w grę, w którą grał Mikołaj. Powiedziałam Dominikowi, że tamta wersja jest dla siedmiolatków a ta dla czteroipółlatków. Przyjął to do wiadomości więc graliśmy i pisaliśmy ;-)

szorstkie sylaby i pisanie na kartce

Kolejny pomysł to kopiowanie przy pomocy kalki. Na kartonikach piszę wyrazy lub sylaby a Dominik pisze po śladzie na kalce. Ostatnio jego sprawność manualna tak się poprawiła, że potrafi to robić zadziwiająco równo! I co najważniejsze: cieszy go to!

kalkowanie

 W czasie pisania Dominika, nigdy nie nazywam pojedyńczych liter! Piszę całą sylabę i wymawiam jej nazwę. Czasem piszemy wyrazy, ale wtedy też dzielimy je na sylaby, lub gdy jest to trudny wyraz wymawiam całą nazwę. W ten sposób staram się łączyć potrzebę pisania mojego synka (i wykorzystując jego fazę wrażliwości na pisanie) i naukę czytania metodą symultaniczno-sekwencyjną. Wielokrotnie pisałam na tym blogu, że uważam tę metodę za najlepszą do nauki czytania małych dzieci oraz dzieci z problemami dyslektycznymi. I jestem przekonana, że gdyby Maria Montessori miała okazję zapoznać się z językiem polskim i metodą prof. Cieszyńskiej, zgodziłaby się ze mną!


piątek, 26 października 2012

Pory roku, miesiące i dni tygodnia - na okrągło.

Odkąd zaczęliśmy naszą oficjalną edukację domową, zrobiłam sobie listę zagadnień, które właściwie powinny już być opanowane, ale jednak nie są... jak na przykład nazwy pór roku, miesięcy i dni tygodnia. Krótko mówiąc nadrabiamy braki i chciałam Wam pokazać w jaki sposób.
Zaczęliśmy od standardowego pokazania wędrówki Ziemi wokół Słońca. Samo spacerowanie z globusem wokół świecy bardzo się chłopcom podobało, ale szczerze mówiąc nie jestem pewna czy zrozumieli skąd się właściwie biorą te pory roku... Może następnym razem ;-)
Na pewno zrozumieli skąd się bierze dzień i noc. I ile razy Ziemia okrążyła Słońce w czasie ich życia!

wędrówka Ziemi wokół Słońca
Potem przeszliśmy do ćwiczeń językowych. Miałam z jakiegoś starego numeru Nauczycielki Przedszkola plakat przedstawiający koło pór roku i miesięcy. Myślałam, że zawiesimy go sobie, ale po namyśle zmieniłam zdanie. Uznałam, że lepiej zrobimy sobie nasze własne koło. Chłopcy naklejali nazwy miesięcy, rysowali odpowiednie ilustracje do pór roku a przy okazji mogliśmy na ten temat porozmawiać. Zdecydowanie lepiej niż przypinać do ściany gotowca.

naklejamy...

...i gotowe
Potem przymocowaliśmy jeszcze czerwoną strzałkę, która wskazuje nam jaki jest miesiąc i pora roku.

Dominik miał problem ze zrozumieniem pojęcia "jutro". Za Chiny Ludowe nie mógł pojąć, że coś ma się wydarzyć jutro i że w pewnym momencie to jutro staje się "dzisiaj". Zrobiliśmy więc tygodniowy kalendarz kołowy. Pomysł widziałam kiedyś na jakimś blogu, ale niestety nie pamiętam gdzie. Wiem, że w oryginale kalendarz ten powstał z talerzyków papierowych. Ja wycięłam kółka z papieru, zalaminowałam i spięłam pinezką. Kalendarz powstawał we współpracy z Dominikiem - wybierał kolory pisaków, pomagał laminować etc. Teraz Mikołaj codziennie zmienia dzień i czyta Dominikowi, co będzie jutro, co było wczoraj... A Dominik jakby łapał o co chodzi z tym jutrem...



Poza tym Mikołaj ćwiczył pisanie nazw pór roku, miesięcy i dni tygodnia - ale o pisaniu innym razem. I o miesiącach też - jeśli zdążymy zrealizować mój pomysł przed narodzinami Maleństwa ;-)


wtorek, 23 października 2012

Kilka słów o Katechezie Dobrego Pasterza

Każdy, kto zna trochę pedagogikę montessori, słyszał o Katechezie Dobrego Pasterza. Jest to program wychowania religijnego dziecka, przygotowany w trzech grupach wiekowych: 3-6, 6-9 i 9-12. Już Maria Montessori zauważyła, że dzieci mają ogromne potrzeby rozwoju duchowego i rozpoczęła przygotowywanie metody wspomagania tego rozwoju, ale właściwa Katecheza Dobrego Pasterza została opracowana po śmierci Montessori, przez Sofię Cavaletti i Giannę Gobbi. Katecheza powinna stanowić integralną część metody montessori (niezależnie od wyznania - potrzeby duchowe dziecka są bardzo silnie rozwinięte!). W Stanach rozwinęła się nawet protestancka wersja Katechezy zwana Godly Play. W Polsce pod tym względem jest na razie ubogo. Bardzo trudno znaleźć informacje na temat Katechezy, dlatego gdy już mi się to udało, postanowiłam podzielić się kilkoma linkami do źródeł.

Przede wszystkim, każdego zainteresowanego rodzica lub katechetę zapraszam do tej strony. Stronę prowadzi dr Barbara Surma, która Katechezy uczyła się w Rzymie u samej Sofii Cavaletti i jest w tej dziedzinie niekwestionowanym autorytetem. Na stronie można znaleźć informacje na temat Katechezy w Polsce, o nowych książkach i materiałach oraz KURSACH, w których można uczestniczyć. Ja sama wzięłam udział w jednym z kursów (na razie) i jestem zachwycona! Wróciłam do domu z zamiarem zrewolucjonizowania wychowania religijnego moich chłopców ;-) 

A dla tych, którzy są zainteresowani tematem a na kurs nie mogą się wybrać polecam książkę Ja jestem Dobrym Pasterzem.

Na tej stronie można znaleźć artykuły dotyczące Katechezy Dobrego Pasterza.

EDYCJA: Zapomniałam jeszcze o jednym: oprócz książki Ja jestem Dobrym Pasterzem, są jeszcze wydane zeszyty ćwiczeń dla dzieci. Można je znaleźć  tutaj. Link do książki też zmieniłam - żeby wszystko było razem.

wtorek, 16 października 2012

Szorstkie tabliczki montessori

Nadszedł czas na jesienny numer magazynu Pobite Gary. Można go bezpłatnie pobrać TUTAJ. W dziale montessori znajdziecie mój artykuł dotyczący szorstkich tabliczek montessori wraz z instrukcją jak wykonać takie tabliczki samodzielnie.
Poza tym fantastyczny artykuł (nie mój) o montessoriańskiej zabawie w bank/sklep. Polecam wszystkim zakochanym w pedagogice montessori.


Ale to nie wszystko - w numerze mnóstwo zabaw związanych z tematem głównym: Miasto Masa Maszyna. Szukacie pomysłów na długie jesienne popołudnia? Już nie musicie daleko sięgać. Wystarczy zajrzeć do Pobitych Garów!

niedziela, 14 października 2012

"...więc chodź, pomaluj mój świat..."

Dziś szybka i prosta gra, która pomaga w zapamiętaniu nazw kontynentów. Powstała dla Dominika, który potrzebował małej powtórki. Każdy z graczy dostaje konturową mapę świata i musi pokolorować wszystkie kontynenty zgodnie z kolorami montessori. Kolejno rzucamy kostką i kolorujemy odpowiedni kontynent. Najlepiej byłoby mieć na kostce malutkie kontynenty w odpowiednich kolorach, ale ja wybrałam wersję łatwiejszą w przygotowaniu i po prostu napisałam nazwy, które odczytywał nam Mikołaj. W czasie gry korzystaliśmy z kart z kontynentami, żeby Dominik mógł sobie sprawdzać, jakiego koloru ma użyć. Kolorowaliśmy kredkami świecowymi i pastelami a na zakończenie pomalowaliśmy oceany akwarelami.  Efektem tej prostej gry, są prześliczne mapy:

mapa Mikołaja

mapa Dominika

A poniżej pomysł autorski Mikołaja. Gdy wyszłam, ułożył sobie z kart mapę świata. Fajne, prawda?

praca Mikołaja wg własnego pomysłu

Gdyby ktoś się zastanawiał jak zmieściłam siedem kontynentów na sześciu ściankach kostki, odpowiadam: Ameryki były razem. Napis głosił: "Ameryka Północna lub Południowa" i prawdę mówiąc była to kolejna atrakcja - można było SAMEMU wybierać!


wtorek, 9 października 2012

Ben 10, hot wheels i belki numeryczne Montessori

UWAGA: Ten tekst zawiera zabawy niezgodne z tradycyjną filozofią montessori. Osoby wyczulone na metodyczną poprawność czytają na własną odpowiedzialność.

Uczenie dzieci matematyki, nawet na poziomie bardzo podstawowym nie jest tym co robię najchętniej. Jakoś tak podświadomie wybieram inne zabawy i tematy, cyfry odkładając na "później". Dopiero oficjalne rozpoczęcie edukacji domowej sprawiło, że postanowiłam wziąć byka za rogi. Mikołaj potrafi trochę liczyć, ale sama nie wiedziałam dokładnie co i jak. Po wstępnym rozeznaniu, okazało się, że jesteśmy po etapie: "gdzie jest więcej?" a przed nami: "o ile więcej?". Wyciągnęłam nasze beleczki numeryczne i z zapałem zaczynam z Mikołajem ćwiczenia a on... hmm, w skrócie napiszę, że usłyszałam: "to jest nudne". Cóż było robić? Mogłam się uprzeć i ciągnąć dalej, bo przecież "trzeba się uczyć wszystkiego, nawet tego co nudne", ale... nie po to robimy edukację domową, żeby od początku dziecko zniechęcać do uczenia się. Potraktowałam tę sytuację jak wyzwanie - to ja mam sprawić, żeby nie było nudno! Proces godzenia się z tym, że materiał montessoriański jest bardziej atrakcyjny dla mnie niż dla Mikołaja trwał u mnie już od dłuższego czasu. Przyjęłam to wreszcie do wiadomości. Wyjęłam gazetkę z Ben10, która była ostatnią fascynacją Mikołaja i w kilka minut powstały takie oto zadania:

Gniew nad przepaścią

gotowy most

Szczerze mówiąc nie mam pojęcia kim są te postaci z bajki Ben 10, nie oglądamy jej. Mikołaj jednak jest zafascynowany tymi potworami i walką z nimi, kupujemy więc gazetki. Dzięki temu miałam z czego wyciąć całkiem sporą liczbę tych stworów. Wymyśliłam prostą historię, o tym że stwór pomaga Ben 10 i musi zdobyć dla niego magiczny kamień (na końcu mostu kładłam kamyki szklane, za każdym razem inny i inaczej go nazywając), ale most nad przepaścią jest za krótki i my musimy mu pomóc. Mikołaj miał przeliczyć długość mostu, dołożyć tyle żeby miał odpowiednią długość (czyli na początku zawsze belkę 1) i zastąpić odpowiednio długim mostem. Ja dbałam, żeby używać potrzebnych komunikatów i żebyśmy za każdym razem ustalili: o ile dłuższy musi być nasz most.
To był hit! Mikołajowi tak się spodobało to zadanie, że chciał jeszcze i jeszcze - więcej niż mu przygotowałam. Ta sytuacja zapoczątkowała prawdziwe szaleństwo z belkami - za każdym razem wymyślałam nową "oprawę" do tych samych zadań. I tak, w podobny sposób bawiliśmy się hot wheelsami:

potrzebny dłuższy most...
...i do wyścigu!

Był także epizod rycerski, kiedy rycerze mieli za krótkie kopie i musieliśmy im szukać dłuższych:

rycerz lego i jego kopia

W końcu doszliśmy do innych zadań, belki traktując jak narzędzie pomocnicze.Mikołaj wykonywał wszystkie zadania z chęcią, ja się cieszyłam i ogólnie atmosfera wokół naszych matematycznych zadań była fantastyczna.
potwory i ich oczy

Udało mi się osiągnąć dwa cele: Mikołaj zrozumiał o co tak naprawdę chodzi w pytaniu "o ile więcej?" i pozbył się niechęci do belek. Teraz chętnie z nich korzysta i przestał na ich widok wołać: "to jest nudne!" A przy okazji... Dominik, który przygląda się i przysłuchuje zajęciom Mikołaja, od razu "załapał" o co chodzi w tych zadaniach. Tak to młodszy brat uczy się przy starszym ;-)


poniedziałek, 1 października 2012

Rysowanie

Ten, kto śledzi mojego bloga od jakiegoś czasu, z pewnością wie, że zmagam się nieustannie ze słabą sprawnością manualną moich chłopców. Z tego powodu wciąż szukam nowych pomysłów na zachęcenie ich do rysowania i pisania, co jak do tej pory nie przynosiło spektakularnych efektów. Tak się jednak złożyło, że wrzesień był dla nas miesiącem niekończących się godzin spędzonych na rysowaniu i kolorowaniu - wszystko z inicjatywy chłopaków i zgodnie z ich pomysłami. Widząc ich zapał postanowiłam wyjść na przeciw tej niespodziewanej miłości do rysowania i przygotowałam różne zadania. Między innymi kupiłam książeczkę z serii Rysuję z Bolkiem i Lolkiem, gdzie krok po kroku przedstawione są proste, schematyczne rysunki zwierzątek. Żeby nie przytłaczać ich od razu wszystkimi kolejnymi krokami, przerysowałam je na pojedyncze kartki i czerwonym kolorem zaznaczyłam element, który aktualnie trzeba dorysować. Kartki ponumerowałam i odsłanialiśmy je po kolei. Mikołaj od razu rysował na kartce (i szczerze mówiąc było to zadanie poniżej jego możliwości) a Dominik w naszej tacy z kolorową solą. Całe szczęście, że nie dałam mu od razu kartki, bo nieudane próby działają na niego demotywująco a tak, wystarczyło potrząsnąć tacką i zacząć od nowa.

rysujemy rybkę w soli

Kolejnym etapem, było rysowanie pisakiem na tablicy (nieudane próby można szybko zetrzeć). Przykleiłam obrazki w odpowiedniej kolejności i Dominik mógł sobie rysować. Przy okazji ćwiczył spostrzeganie sekwencji od lewej do prawej strony.

rysujemy misia na tablicy

Te zabawy pojawiły się w odpowiednim momencie - po wakacjach obu chłopcom na tyle poprawiło się napięcie mięśniowe, że spod ich rąk wychodzą kolejne zaskakujące mnie dzieła. Chłopaki spędzają codziennie około dwóch godzin na rysowaniu, kolorowaniu lub próbach pisania. I wszystko z własnej, nieprzymuszonej woli a nawet bez jakiejkolwiek zachęty z mojej strony! Chyba weszliśmy w tak długo oczekiwaną przeze mnie fazę wrażliwości na pisanie. Ale o pisaniu innym razem...